W 1923 roku, w tym samym, w którym urodziła się Irma Grese, została wydana w Niemczech książka Artura Moellera van den Brucka zatytułowana „Das dritte Reich” [Trzecia Rzesza], w której autor głosił jako najwyższą wartość ducha ascetyczną kulturę średniowiecza, potępił kulturę Zachodu i uzasadniał przeszłością niemiecki nacjonalizm. To właśnie Moeller rozpropagował określenie „rewolucyjny konserwatyzm” – wieczne i trwałe wartości narodu niemieckiego przeciw tradycji mieszczańsko-liberalnego XIX-wiecza. W tym przypadku oznaczało to całkowite podporządkowanie się celom państwa…


Nie tylko literatura polityczna, która miała za zadanie podbudowywać teoretycznie nacjonalizm niemiecki, wywierała duży wpływ na życie społeczne i kulturalne w Niemczech lat dwudziestych ubiegłego wieku. Sztuka niemiecka zmieniła po wojnie swojego adresata. Stała się w większym stopniu sztuką masową. Taką sztuką stał się przede wszystkim film. Film niemiecki tworzył arcydzieła, które przeszły na zawsze do historii filmu. Było jednak w tej sztuce coś nad wyraz przygnębiającego. Był w niej bunt człowieka przeciw społeczeństwu, przeciwko wszelkim więzom społecznym.


Pustka? Samotność? W jednym z najbardziej zaludnionych krajów Europy, w kraju wysoko rozwiniętej cywilizacji technicznej, wśród stłoczonych skupisk wielkomiejskich? Stabilizacja życia politycznego, koniec inflacji, możliwość ułożenia sobie przyszłości – to wszystko nie zapełniało pustki wewnętrznej i męczącego poczucia samotności. Okres ten jest okresem postępującego powszechnie we współczesnym kapitalizmie zjawiska dezintegracji więzów społecznych. Doprowadziło to do nieustannego potęgowania uczucia pustki i zagrożenia, poczucia własnej słabości i potrzeby mocnego autorytetu.

„Problem nacjonalizmu ludzi jest pierwszym i głównym warunkiem stworzenia zdrowych socjalnych warunków jako podstawy wychowania jednostki. Ponieważ tylko ten, kto poprzez wychowanie i szkołę poznał kulturalną, ekonomiczną, a nade wszystko polityczną wielkość swojej ojczyzny, może uzyskać poczucie dumy, że jest członkiem takiego narodu.”
Adolf Hitler, Mein Kampf

W tamtym czasie, hitlerowska NSDAP zaczyna liczyć się jako partia masowa. Koniec lat dwudziestych to dla całych Niemiec gwałtownie pogłębiająca się depresja gospodarcza. Jest to także koniec stabilizacji i względnego spokoju. Trzeba pamiętać, że Niemcy były krajem przemysłowym a więc krajem robotniczym. Pierwszą konsekwencją kryzysu gospodarczego było bezrobocie. Jego ofiarą padali robotnicy mniej wydajni i gorzej wykwalifikowani.
Kto zna Niemcy, może stwierdzić, jak bardzo urozmaicony jest krajobraz niemiecki: miejscami urzekająco piękny, jak w dolinie górnego biegu Renu, w Schwarzwaldzie, w Turyngii czy w Dolnej Bawarii, miejscami posępny w swej monotonności, jak na piaskach Brandenburgii, na bagnistych obszarach Meklemburgii lub u ujścia Łaby i Wezery. Tak samo zróżnicowana była wieś niemiecka: bogata dobytkiem materialnym, siłą organizacji społecznej, zacofana i wyludniająca się z roku na rok w okolicach podgórskich – jak Bawaria Górna lub w regionach wielkiej własności ziemskiej – zwłaszcza we wszystkich wschodnich prowincjach Prus, w Meklemburgii i Szlezwiku-Holsztynie.

Kryzys pogłębiał się i na wsi, odbijając się szczególnie dotkliwie na małorolnej biedocie. Na początku lat trzydziestych kryzys finansowy został co prawda powstrzymany, ale i to nie zmieniło trudnej sytuacji ekonomicznej Niemiec. Bezrobocie i nędza przyczyniały się do radykalizacji nastrojów. Rozpętana wówczas na niebywałą skalę propaganda hitlerowska wyzyskiwała te nastroje bardzo skutecznie. Zebrania i wiece, w których uczestniczyły dziesiątki tysięcy słuchaczy, odbywały się na wolnym powietrzu, na placach i stadionach.

W licznych pochodach i manifestacjach brały udział już setki tysięcy uczestników. Wysoki udział chłopstwa w ruchu partii spowodowany był naciskiem, jaki Adolf Hitler kładł na zaniedbany dotąd teren wiejski. Zdumiewająco wysoki odsetek członków partii stanowili robotnicy i chłopi. Propaganda adresowana była do drobnego posiadacza. Mówiła ona chłopu, że stanowi sól ziemi niemieckiej, że jest najczystszym ucieleśnieniem rasy aryjskiej – i co najważniejsze, że w państwie rządzonym przez narodowych socjalistów czeka go dobrobyt i spokój.

Po 1933 roku kiedy NSDAP była już jedyną legalną partią w Niemczech dokonywano przeobrażeń różnorakich instytucji społecznych. Celem partii hitlerowskiej była całkowita instytucjonalizacja życia społecznego, czyli doprowadzenie do stanu, w którym każda reakcja społeczna kierowana jest przez państwo. Wśród tych najważniejszych przejawów instytucjonalizacji wymienić trzeba monopolistyczną – w sensie ideowo-wychowawczym – organizację życia młodzieży.

 

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>